Van Wijkermeer naar Amsterdam
Stel je voor: het is 1650. Je bent marktkoopman in Beverwijk en hebt net de beste aardbeien van de veiling gekocht voor 8 cent per mandje. Morgenochtend liggen ze vers op de Dam in Amsterdam, waar ze 25 cent opbrengen. Hoe krijg je ze daar? Via de beurtschepen natuurlijk!
Deze schepen waren de bussen van hun tijd. Elke dag, weer of geen weer, vertrokken ze op vaste tijden van Beverwijk naar Amsterdam. De reis over het Wijkermeer en het IJ duurde ongeveer twee uur. Aan boord: kisten vol aardbeien, manden met kersen, zakken peulvruchten, en natuurlijk de kooplieden die hun waar naar de hoofdstad brachten.
Beverwijk: De groenteschuur van Amsterdam
Dankzij de vruchtbare gronden rond het Oer-IJ ontwikkelde Beverwijk zich tot dé leverancier van verse producten voor Amsterdam. Bijna dagelijks voeren schepen vol groenten, fruit en vis naar de hoofdstad. De Beverwijkse aardbeien waren zo beroemd dat we er onze bijnaam aan overhielden – tot op de dag van vandaag heten Beverwijkers ‘Aardbeien’.
Maar het ging niet alleen om groenten. Via Beverwijk kwam ook de vis van Wijk aan Zee naar Amsterdam. Elke ochtend liepen vrouwen met zware manden vis de 8 kilometer van het strand naar onze haven. Hun dorpsgenoten hadden geen eigen haven, maar via Beverwijk bereikten ze toch de Amsterdamse markt.
Het systeem van de beurtvaart
Beurtschepen voeren op hun ‘beurt’ – vandaar de naam. Het was een revolutionair systeem met:
- Vaste vertrektijden: De schipper hield de klok nauwlettend in de gaten
- Vaste prijzen: Geen onderhandeling, eerlijke tarieven voor iedereen
- Monopolie: Alleen beurtschippers mochten op deze route varen
- Sociale zekerheid: Schippers deelden winst en verlies
Dit was eigenlijk de eerste vorm van openbaar vervoer, eeuwen voor de trein!
Van bloei naar verval
In de 17e en 18e eeuw beleefde de beurtvaart haar hoogtijdagen. Rijke Amsterdammers bouwden buitenplaatsen langs het Wijkermeer – Akerendam, Scheijbeeck, Westerhout. Beverwijk werd hun voorraadschuur voor verse producten.
Maar het Wijkermeer slibde langzaam dicht. Via kanaal ‘De Pijp’ bleef de haven bereikbaar, maar de directe verbinding raakte verloren. De opening van het Noordzeekanaal in 1876 bracht nieuwe kansen, maar ook concurrentie van spoor en later de vrachtauto.
Beurtschip De Vereeniging
Tijdens PreSail Beverwijk kun je aan boord van beurtschip ‘De Vereeniging’. Dit authentieke motorbeurtschip uit het begin van de 20e eeuw voer jarenlang tussen Beverwijk en Amsterdam. Het vervoerde niet alleen onze beroemde groenten en fruit, maar in de 20e eeuw ook staalplaten van de Hoogovens – Beverwijk bleef handelen, alleen de producten veranderden.
In het vooronder, waar vroeger kooplieden met hun waren zaten, is nu een tentoonstelling ingericht. Kom ervaren hoe het was om met je handelswaar naar Amsterdam te varen!
Meer over 750 jaar marktrecht
De beurtvaart was het directe gevolg van het marktrecht dat Graaf Floris V in 1276 aan Beverwijk verleende. Dit privilege maakte van ons dorp een handelscentrum. De beurtschepen zorgden ervoor dat onze producten de wijde wereld in gingen. Die handelsgeest van toen leeft nog steeds – in onze haven, op onze markten, in onze ondernemingen.
Lees hier meer over de Graaf
